BOG‘DORCHILIK VA XIZMAT KO‘RSATISH SOHALARI INTEGRATSIYALASHUVIDA AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASH MASALALARI
Keywords:
aholi bandligi, bog‘dorchilik, xizmat ko‘rsatish, integratsiya, norasmiy bandlik, mavsumiy ish, ish o‘rinlari, multiplikator samarasi, qishloq hududlari.Abstract
Maqolada bog‘dorchilikni saqlash, qadoqlash, qayta ishlash, logistika va agroturizm xizmatlari bilan integratsiyalash qishloq aholisi bandligini ta’minlashning samarali yo‘li sifatida tadqiq etilgan. Tadqiqot maqsadi integratsiyaning bandlikka ta’sir mexanizmini aniqlash va uning ish o‘rinlari yaratish salohiyatini miqdoriy baholashdan iborat. Rasmiy statistika, Mehnat vazirligi ma’lumotlari va Jahon banki loyihasi natijalari asosida mehnat bozori tuzilmasi tahlil qilindi, normativ-texnologik koeffitsiyentlar yordamida 100 gektar intensiv bog‘ hisobiga yaratiladigan ish o‘rinlari soni hisoblab chiqildi. Natijalar band aholining qariyb 39 foizi norasmiy sektorda ekanini, integratsiyalashgan modelda esa to‘liq stavkaga keltirilgan ish o‘rinlari soni an’anaviy bog‘dorchilikka nisbatan 5,3 barobar ko‘p bo‘lishini ko‘rsatdi. Bandlikning to‘g‘ridan-to‘g‘ri, bilvosita va induksiyalangan samaralarini birlashtiruvchi model taklif qilindi. Natijalar hududiy bandlik dasturlari va klasterlarni qo‘llab-quvvatlash siyosatini takomillashtirishda qo‘llanilishi mumkin. Shuningdek, ular mavsumiy ishchilarni yil davomidagi bandlikka o‘tkazish yo‘llarini asoslashda foydali bo‘ladi.
References
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. – URL: https://lex.uz/docs/5841063
2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo‘ljallangan strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 2019-yil 23-oktabrdagi PF-5853-son Farmoni. – URL: https://lex.uz/docs/4567334
3.O‘zbekiston Respublikasining “Aholi bandligi to‘g‘risida”gi 2020-yil 20-oktabrdagi O‘RQ-642-son Qonuni. – URL: https://lex.uz/docs/5055690
4.Xorijda qancha o‘zbekistonlik ishlaydi? (O‘zbekiston Respublikasi Mehnat vazirligi ma’lumotlari) // Anhor.uz. – 2024. – URL: https://anhor.uz/uzl/news/xorijda-qancha-o-zbekistonlik-ishlaydi/
5.O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistonda band aholi qaysi sohalarda faoliyat yuritmoqda. – Toshkent, 2026. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/67874
6.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. 2024-yilda yalpi ichki mahsulot ishlab chiqarish: press-reliz. – Toshkent, 2025. – URL: https://stat.uz/img/01_-vvp_press-reliz-2024_uzb_p61471.pdf
7.Lewis W.A. Economic Development with Unlimited Supplies of Labour // The Manchester School. – 1954. – Vol. 22, No. 2. – P. 139–191.
8.Lanjouw J.O., Lanjouw P. The rural non-farm sector: issues and evidence from developing countries // Agricultural Economics. – 2001. – Vol. 26, No. 1. – P. 1–23.
9.Barrett C.B., Reardon T., Webb P. Nonfarm income diversification and household livelihood strategies in rural Africa: concepts, dynamics, and policy implications // Food Policy. – 2001. – Vol. 26, No. 4. – P. 315–331.
10.Haggblade S., Hazell P., Reardon T. The Rural Non-farm Economy: Prospects for Growth and Poverty Reduction // World Development. – 2010. – Vol. 38, No. 10. – P. 1429–1441. – DOI: 10.1016/j.worlddev.2009.06.008
11.World Bank. From Root to Fruit: Growing the Horticulture Sector in Uzbekistan. – Washington, DC: World Bank, 2025. – URL: https://www.worldbank.org/en/results/2025/04/15/from-root-to-fruit-growing-the-horticulture-sector-in-uzbekistan
12.Growth in Uzbekistan’s Fruit and Vegetable Exports and Production Calls for Expansion of Cold Storage Infrastructure // UzDaily. – 2025. – URL: https://www.uzdaily.uz/en/growth-in-uzbekistans-fruit-and-vegetable-exports-and-production-calls-for-expansion-of-cold-storage-infrastructure/
13.Reardon T., Echeverria R., Berdegué J., Minten B., Liverpool-Tasie S., Tschirley D., Zilberman D. Rapid transformation of food systems in developing regions: Highlighting the role of agricultural research & innovations // Agricultural Systems. – 2019. – Vol. 172. – P. 47–59. – DOI: 10.1016/j.agsy.2018.01.022
14.World Bank. Uzbekistan: Agri-Food Job Diagnostic. – Washington, DC: World Bank, 2020. – URL: https://openknowledge.worldbank.org
15.O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston 10 oyda xorijga 1,7 mlrd dollarlik meva-sabzavotlar eksport qilgan. – Toshkent, 2025. – URL: https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/65628
16.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Meva-sabzavotchilik va uzumchilikda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida dehqon xo‘jaliklarining ulushini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2021-yil 23-noyabrdagi PQ-20-son Qarori. – URL: https://lex.uz/docs/5739727
17.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Meva-sabzavotchilik sohasini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, tarmoqda klaster va kooperatsiya tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2021-yil 15-dekabrdagi PQ-52-son Qarori. – URL: https://lex.uz/docs/5774700
18.Yaxshiboyev B.A. Qashqadaryo viloyati meva-sabzavotchilik klasterlari rivojlanishining hududiy xususiyatlari // Ilmiy jurnal. – 2025. – № 6. – URL: https://journal.ndpi.uz/ss/en/article/view/3707