BOG‘DORCHILIK MAHSULOTLARI QIYMAT ZANJIRIDA AGROLOGISTIKA VA SAQLASH XIZMATLARINI INTEGRATSIYALASH ORQALI YO‘QOTISHLARNI KAMAYTIRISH YO‘LLARI

Authors

  • Xolliyev Sh.B. Qarshi davlat universiteti Iqtisodiyot kafedrasi katta o‘qituvchisi, PhD Author

Keywords:

agrologistika, sovutish omborlari, hosildan keyingi yo‘qotishlar, qiymat zanjiri, bog‘dorchilik, xizmat ko‘rsatish, integratsiya, eksport, klaster.

Abstract

 Maqolada bog‘dorchilik mahsulotlarini yetishtirish bilan sovutish, saralash, qadoqlash va tashish xizmatlarini yagona agrologistika tizimiga birlashtirishning iqtisodiy samarasi o‘rganilgan. Tadqiqot maqsadi mamlakatdagi saqlash infratuzilmasi va eksport talabi o‘rtasidagi nomutanosiblikni baholash hamda hosildan keyingi yo‘qotishlarni kamaytirish ssenariylarini ishlab chiqishdan iborat. Rasmiy statistika, xalqaro tashkilotlar va ekspertlar ma’lumotlari asosida dinamik, qiyosiy va ssenariyli tahlil usullari qo‘llandi. Natijalarga ko‘ra, 2025-yil 1-oktabr holatiga 2 011 ta sovutish omborining umumiy sig‘imi 1,14 mln tonnani tashkil etib, yillik meva-sabzavot yetishtirishning atigi 4,9 foizini qamraydi, eksport talabiga nisbatan esa qariyb 390 ming tonna taqchillik mavjud. Muallif hisob-kitoblari integratsiyalashgan klaster modelida yo‘qotishlarning oldini olish hajmi bazaviy holatga nisbatan 2,2 barobar ortishini ko‘rsatdi. Klaster qoshidagi agrologistika markazining funksional modeli taklif qilindi. Natijalardan sovutish infratuzilmasiga ajratiladigan imtiyozli mablag‘larni hududlar bo‘yicha ustuvorlashtirishda foydalanish mumkin.

References

1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash va saqlash infratuzilmasi masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilish materiali. – URL: https://president.uz/en/lists/view/2697

2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo‘ljallangan strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 2019-yil 23-oktabrdagi PF-5853-son Farmoni. – URL: https://lex.uz/docs/4567334

3.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Meva-sabzavotchilik va uzumchilik tarmog‘ini yanada rivojlantirish, sohada qo‘shilgan qiymat zanjirini yaratishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 2019-yil 11-dekabrdagi PQ-4549-son Qarori. – URL: https://lex.uz/docs/4641164

4.O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston 2024-yilda eng ko‘p meva-sabzavot eksport qilgan davlatlar. – Toshkent, 2025. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/63077

5.Kader A.A. Increasing food availability by reducing postharvest losses of fresh produce // Acta Horticulturae. – 2005. – Vol. 682. – P. 2169–2176.

6.FAO. The State of Food and Agriculture 2019. Moving forward on food loss and waste reduction. – Rome: FAO, 2019. – 182 p.

7.Reardon T., Echeverria R., Berdegué J., Minten B., Liverpool-Tasie S., Tschirley D., Zilberman D. Rapid transformation of food systems in developing regions: Highlighting the role of agricultural research & innovations // Agricultural Systems. – 2019. – Vol. 172. – P. 47–59. – DOI: 10.1016/j.agsy.2018.01.022

8.Gereffi G., Humphrey J., Sturgeon T. The governance of global value chains // Review of International Political Economy. – 2005. – Vol. 12, No. 1. – P. 78–104.

9.Khidirov D., Larson D.F., Ramniceanu I. Uzbekistan: Strengthening the Horticulture Value Chain. Uzbekistan Vision 2030 Background Paper Series. – Washington, DC: World Bank, 2015. – URL: http://hdl.handle.net/10986/21495

10.Sheripbaeva U. O‘zbekistonda meva-sabzavot mahsulotlarining eksport potentsiali // Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. – 2023. – Sentabr. – B. 165–172. – URL: https://e-itt.uz

11.Yaxshiboyev B.A. Qashqadaryo viloyati meva-sabzavotchilik klasterlari rivojlanishining hududiy xususiyatlari // Ilmiy jurnal. – 2025. – № 6. – URL: https://journal.ndpi.uz/ss/en/article/view/3707

12.Uzbekistan plans to increase capacities of cold storages up to 1m tonnes // UzDaily. – 2016. – URL: https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-plans-to-increase-capacities-of-cold-storages-up-to-1m-tonnes/

13.Uzbekistan faces cold storage capacity shortage for fruit and veg preservation // FreshPlaza. – 2024. – URL: https://www.freshplaza.com/asia/article/9660616/

14.Growth in Uzbekistan’s Fruit and Vegetable Exports and Production Calls for Expansion of Cold Storage Infrastructure // UzDaily. – 2025. – URL: https://www.uzdaily.uz/en/growth-in-uzbekistans-fruit-and-vegetable-exports-and-production-calls-for-expansion-of-cold-storage-infrastructure/

15.Uzbekistan can increase supply of apples without growing more apples // EastFruit. – URL: https://east-fruit.com/en/horticulture-market/studies/uzbekistan-can-increase-supply-of-apples-without-growing-more-apples/

16.EBRD GEFF. Uzbek company invests in modern and energy efficient Tunnel Freezer. – URL: https://ebrdgeff.com/?p=4600

17.International Trade Administration. Uzbekistan Country Commercial Guide: Food Processing. – Washington, DC: U.S. Department of Commerce. – URL: https://www.trade.gov/country-commercial-guides/uzbekistan-food-processing

Downloads

Published

2026-11-14