ANJIR (FICUS CARICA L.) BARGIDAN BIOLOGIK FAOL MODDALARNI AJRATIB OLISH TEXNOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH: QURITISH, EKSTRAKSIYA, SAQLASH VA QAYTA ISHLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Keywords:
Ficus carica L., anjir bargi, biologik faol moddalar, fenol birikmalari, quritish, ekstraksiya, ultratovush, standartlash, saqlash.Abstract
Maqolada anjir (Ficus carica L.) bargini ikkilamchi o‘simlik xomashyosi sifatida qayta ishlash va biologik faol moddalarni ajratib olishning zamonaviy usullari tahlil qilindi. 2017–2026-yillardagi ilmiy manbalar asosida fenol kislotalari, flavonoidlar va furanokumarinlarning texnologik barqarorligi, quritish hamda ekstraksiya parametrlarining ta’siri umumlashtirildi. So‘nggi ishlar 50–60 °C atrofidagi nazoratli quritish ko‘p hollarda fenol va flavonoidlarni saqlash uchun maqbul ekanini, 70–80 °C esa biofaollikni pasaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Ekstraksiyada suv–etanol tizimlari, ultratovush, homogenizatsiya–ultratovush va chuqur evtektik erituvchilar istiqbolli yo‘nalishlar sifatida baholandi. 2026-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, 40% etanol–suvli HUAE yuqori fenol/flavonoid chiqimi va ekologik afzallik bergan. Mahalliy xomashyo uchun qabul qilish–saralash–quritish–maydalash–ekstraksiya–filtrlash–vakuumda konsentrlash–quritish–standartlash–qadoqlash ketma-ketligi taklif etildi.
References
1.Li Z, Yang Y, Liu M, Zhang C, Shao J, Hou X, et al. A comprehensive review on phytochemistry, bioactivities, toxicity studies, and clinical studies on Ficus carica Linn. leaves. Biomed Pharmacother. 2021;137:111393. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2021.111393
2.Shiraishi CSH, Zbiss Y, Roriz CL, Dias MI, Prieto MA, Calhelha RC, et al. Fig Leaves (Ficus carica L.): Source of Bioactive Ingredients for Industrial Valorization. Processes. 2023;11(4):1179. https://doi.org/10.3390/pr11041179
3.Wang Y, Liu X, Chen S, Wang Q, Jin B, Wang L. Functions, accumulation, and biosynthesis of important secondary metabolites in the fig tree (Ficus carica). Front Plant Sci. 2024;15:1397874. https://doi.org/10.3389/fpls.2024.1397874
4.Nadeem M, Zeb A. Impact of maturity on phenolic composition and antioxidant activity of medicinally important leaves of Ficus carica L. Physiol Mol Biol Plants. 2018;24(5):881-887. https://doi.org/10.1007/s12298-018-0550-3
5.Boukhalfa F, Kadri N, Franck T, Mouithys-Mickalad A, Serteyn D, Madani K. Antioxidant capacity and anti-inflammatory potential of two extracts of Ficus carica leaves dried in the shade and in the oven. Mediterr J Nutr Metab. 2019;12(4):365-376. https://doi.org/10.3233/MNM-190309
6.Hermawati E, Yusuf Y, Adhitasari A. Determination of optimum drying condition on flavonoid content of Ficus carica L. leaves using tray dryer. Fluida. 2023;16(1):49-56. https://doi.org/10.35313/fluida.v16i1.4401
7.Vasupen E, Rabpairee K, Toommuangpak W, Sompeerapun O, Chaiwong U, Yuthachit P, et al. Fig Leaf Bioactivity and Safety: Temperature Optimization and FTIR Authentication. Food Sci Nutr. 2026;14(2):e71508. https://doi.org/10.1002/fsn3.71508
8.Yahiaoui S, Kati DE, Chaalal M, Otmani A, Bettache N, Bachir-bey M. Phenolic Compounds of Fig (Ficus carica L.) Leaves: Optimization of Extraction by Response Surface Methodology and UPLC-MS Phytochemical Characterization. Curr Bioact Compd. 2023;19(1):39-51. https://doi.org/10.2174/1573407218666220415135916