TURK TILI VA OʻZBEK TILINING OʻXSHASH JIHATLARI (XORAZM SHEVASI ASOSIDA)
Keywords:
Kalit soʻzlar: turk tili, oʻzbek tili, Xorazm shevasi, oʻgʻuz guruhi, qarluq guruhi, unlilar uygʻunligi, qiyosiy tilshunoslik, dialektologiya.Abstract
Oʻzbek tili shevalari anʼanaviy dialektologiyada uchta mustaqil lahjaga boʻlinadi: qarluq-chigil-uygʻur (adabiy tilning asosi boʻlgan janubiy-sharqiy guruh), qipchoq (janubiy-gʻarbiy guruh) va oʻgʻuz (shimoliy-gʻarbiy guruh) lahjalari. Turk tili ham oʻgʻuz guruhiga mansub boʻlgani sababli, aynan shu guruhga kiruvchi Xorazm shevasi (I.I. Zarubin tasnifida "Xiva — oʻgʻuz" deb alohida koʻrsatiladi) boshqa oʻzbek shevalariga qaraganda turk tiliga tabiiy ravishda ancha yaqin turadi. Ushbu tezisda aynan shu umumiy kelib chiqishi orqali Xorazm shevasi bilan turk tili oʻrtasidagi fonetik, morfologik, sintaktik va leksik oʻxshashliklar tahlil qilinadi hamda ularning tarixiy-lingvistik sabablari yoritiladi.
References
1.Ishayev A. Xorazm shevalari. — Toshkent: Fan, 1977.
2.Reshetov V.V., Shoabdurahmonov Sh. Oʻzbek dialektologiyasi. — Toshkent: Oʻqituvchi, 1978.
3.Aminova M. Oʻzbek tili va boshqa turkiy tillar orasidagi bogʻliqlik // Oriental Renaissance. — 2025. — 5(2). — B. 123-128.
4.Sodiqov Q., Rahmatullayev Sh. Turkiy tillar qiyosiy grammatikasi. — Toshkent: Fan, 2009.
5.Doniyorov X. Qarluq-chigil-uygʻur tillari va oʻzbek tilining shakllanishida ularning roli. — Toshkent: Fan, 1968.