O‘ZBEKISTONDA INNOVATSION RISKLARNI SUG‘URTALASH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
innovatsion risk, sug‘urta, startap, venchur kapital, texnologik risk, intellektual mulk, NPV, IRR, davlat subsidiyasi, qayta sug‘urta, davlat-xususiy sheriklik.Abstract
Innovatsion faoliyat iqtisodiy o‘sishning muhim omili bo‘lsa-da, texnologik, bozor, moliyaviy, huquqiy va institutsional risklar bilan kechadi. Tadqiqotda O‘zbekistonda innovatsion risklarni sug‘urtalash amaliyotining joriy holati baholanib, xorijiy tajriba asosida uni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi. Institutsional-me’yoriy va qiyosiy tahlil, NPV va IRR asosidagi moliyaviy modellashtirish hamda sezuvchanlik tahlili qo‘llanildi. Natijalar sug‘urta bozori va startap ekotizimi jadal o‘sayotganiga qaramay, innovatsion risklarga ixtisoslashgan sug‘urta mahsulotlari va aktuar statistika bazasi yetarli shakllanmaganini ko‘rsatdi. Shartli modelda sug‘urtaning samaradorlik chegarasi davlat subsidiyasining taxminan 55–60 foiz darajasiga to‘g‘ri keldi. Mukofotni maqsadli subsidiyalash, bosqichli sug‘urta mahsulotlari, texnoparklarda pilot loyihalar, intellektual mulk sug‘urtasi va qayta sug‘urtaga tayangan davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari taklif etildi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining “Innovatsion faoliyat to‘g‘risida”gi Qonuni. 2020-yil 24-iyul, O‘RQ630son.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni. 2021-yil 23-noyabr, O‘RQ730son.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-iyuldagi PF165son Farmoni “2022–2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 23-maydagi PQ191son qarori “Mamlakatimizda qayta sug‘urta tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
5. Knight F.H. Risk, Uncertainty and Profit. – Boston: Houghton Mifflin, 1921.
6. Arrow K.J. Economic Welfare and the Allocation of Resources for Invention // The Rate and Direction of Inventive Activity. – Princeton: Princeton University Press, 1962. – P. 609–626.
7. Berliner B. Limits of Insurability of Risks. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1982.
8. Biener C., Eling M., Wirfs J.H. Insurability of Cyber Risk: An Empirical Analysis // The Geneva Papers on Risk and Insurance – Issues and Practice. – 2015. – Vol. 40, No. 1. – P. 131–158.
9. Berger M., Dechezleprêtre A., Fadic M. What is the Role of Government Venture Capital for Innovation-driven Entrepreneurship? // OECD Science, Technology and Industry Working Papers, No. 2024/10. – Paris, 2024.
10. OECD. Global Insurance Market Trends 2025. – Paris: OECD Publishing, 2025.
11. Swiss Re Institute. World insurance in 2025: a riskier, more fragmented world order // sigma, No. 2/2025. – Zurich, 2025.
12. Swiss Re Institute. AI adoption is reshaping the risk landscape // sigma insights, No. 01/2026. – Zurich, 2026.
13. WIPO. Global Innovation Index 2025: Uzbekistan ranking. – Geneva: WIPO, 2025.
14. Uzbekistan’s Insurance Market Grows 37.8% in 2025 (ILMA ma’lumotlari) // UzDaily.uz. – 13.03.2026. – URL: https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistans-insurance-market-grows-378-in-2025/
15. Uzbekistan’s insurance market grows more than 3.5 times in five years // Trend. – 25.06.2026. – URL: https://www.trend.az/business/finance/4201475.html
16. Investments in Uzbek Startups Quintupled in 2025, Reaching US$329 Million (IT Park ma’lumotlari) // UzDaily.uz. – 03.03.2026.
17. Ministry of Finance of the PRC, MIIT, CIRC. Notice on the Pilot Insurance Compensation Mechanism for the First (Set of) Major Technical Equipment (Cai Jian [2015] No. 19). – Beijing, 2015.
18. U.S. Small Business Administration. SBIR/STTR Programs; Small Business Innovation and Economic Security Act of 2026 (S. 3971). – URL: https://www.sbir.gov
19. Bundesministerium für Wirtschaft und Energie. Export Credit Guarantees of the Federal Republic of Germany. – URL: https://www.exportkreditgarantien.de
20. NEDO. Innovation and deep-tech startup support programmes. – URL: https://www.nedo.go.jp
21. Korea Technology Finance Corporation (KIBO). Technology guarantee programmes. – URL: https://www.kibo.or.kr