SULFIYUM (SILPHIUM L.) O‘SIMLIGI XOMASHYOSINI QAYTA ISHLASH VA UNDAN SHIFOBAHSH TOVARLAR OLISH IMKONIYATLARI
Keywords:
Sulfiyum xomashyosining amaliy qiymatini belgilovchi asosiy omillardan biri — undagi biologik faol moddalarni texnologik jihatdan maqsadga muvofiq ajratib olishdir.Abstract
Bugungi kunda o‘simlik xomashyosidan biologik faol komponentlarni saqlagan holda yangi mahsulotlar olish, qayta tiklanuvchi tabiiy resurslardan samarali foydalanish va o‘simlik asosidagi funksional mahsulotlar assortimentini kengaytirish farmatsevtika, oziq-ovqat hamda tovarlar kimyosi yo‘nalishlarining dolzarb masalalaridan biridir. Bunda xomashyoning faqat kimyoviy tarkibini aniqlash bilan cheklanib qolmasdan, uni qayta ishlash jarayonining har bir bosqichini ilmiy asoslash muhim ahamiyat kasb etadi. Sulfiyum (Silphium L.) turkumiga mansub o‘simliklar Asteraceae oilasining ko‘p yillik vakillari bo‘lib, ular tarkibida fenol birikmalari, flavonoidlar, triterpenoid saponinlar, oleanosidlar, polisaxaridlar va efir moylari kabi turli xil tabiiy birikmalar uchrashi aniqlangan. Silphium perfoliatum L. ushbu turkum ichida eng ko‘p o‘rganilgan turlardan biri hisoblanadi. 2022-yilda Kowalska, Baj, Kowalski va Hanif tomonidan e’lon qilingan sharhda Silphium turlarining oziq-ovqat, farmatsevtika, yem-xashak, energetika va boshqa yo‘nalishlarda foydalanish imkoniyatlari kompleks ko‘rib chiqilgan.
References
1.Kowalski R. Evaluation of oleanosides content in above and underground organs of Silphium perfoliatum L. // Acta Scientiarum Polonorum. Hortorum Cultus. – 2002. – Vol. 1, No. 2. – P. 5–15. – DOI: 10.24326/asphc.2002.2.1.
2.Kowalski R. Selected secondary metabolites in leaves, inflorescences, and rhizomes of Silphium perfoliatum L. – alternative herbal plant // Folia Horticulturae. – 2003. – Vol. 15, No. 2. – P. 203–209.
3.Kowalski R., Wolski T. TLC and HPLC analysis of the phenolic acids in Silphium perfoliatum L. leaves, inflorescences and rhizomes // Journal of Planar Chromatography. – 2003. – Vol. 16. – P. 230–236.
4.Kowalski R., Kędzia B. Antibacterial activity of Silphium perfoliatum extracts // Pharmaceutical Biology. – 2007. – Vol. 45, No. 6. – P. 494–500. – DOI: 10.1080/13880200701389409.
5.Kowalski R. Silphium trifoliatum L. – a new alternative cultivation herbal plant? // Acta Agriculturae Scandinavica, Section B – Soil & Plant Science. – 2007. – Vol. 57. – P. 155–166. – DOI: 10.1080/09064710600766503.
6.Williams J. D., Wojcińska M., Calabria L. M., Linse K., Clevinger J. A., Mabry T. J. The flavonoids and phenolic acids of the genus Silphium and their chemosystematic value // Natural Product Communications. – 2009. – Vol. 4, No. 3. – P. 435–446. – DOI: 10.1177/1934578X0900400325.
7.Shang H.-M., Zhou H.-Z., Li R., Duan M.-Y., Wu H.-X., Lou Y.-J. Extraction optimization and influences of drying methods on antioxidant activities of polysaccharide from cup plant (Silphium perfoliatum L.) // PLOS ONE. – 2017. – Vol. 12, No. 8. – Article e0183001. – DOI: 10.1371/journal.pone.0183001.
8.Kowalska G., Pankiewicz U., Kowalski R. Evaluation of chemical composition of some Silphium L. species as alternative raw materials // Agriculture. – 2020. – Vol. 10, No. 4. – Article 132. – DOI: 10.3390/agriculture10040132.
9.Pcolinski M. J., Doskotch R. W., Lee A. Y., Clardy J. Chlorosilphanol A and silphanepoxol, labdane diterpenes from Silphium perfoliatum // Journal of Natural Products. – 1994. – Vol. 57, No. 6. – P. 776–783.
10.Davidyants E. S., Putieva Zh. M., Bandyukova V. A., Abubakirov N. K. Triterpenovye glikozidy Silphium perfoliatum // Khimiya Prirodnykh Soedineniy. – 1984. – No. 1. – P. 120–121.
11.Bohlmann F., Jakupovic J. Neue Labdan-Derivate und Sesquiterpene aus Silphium-Arten // Phytochemistry. – 1979. – Vol. 18, No. 11. – P. 1987–1992.
12.Zhang G., Liu L., Jia W., Wang L., Tao J., Zhang W., Yue H., Zhang D., Zhao X. Hypoglycemic effects of Silphium perfoliatum L. in vitro and in vivo and its active composition identification by UPLC-Triple-TOF-MS/MS // Pharmaceuticals. – 2025. – Vol. 18, No. 8. – Article 1087. – DOI: 10.3390/ph18081087.